گزارشي از يازدهمين کنگره انجمن اورولوژي ايران
زندگان بيش از مردگان کليه اهدا مي کنند
بنفشه پورناجي

اگرچه رشته اورولوژي امروزه بيش از گذشته در ميان مردم شناخته شده است، اما با اين وجود نيازمند معرفي بيشتر نزد افکار عمومي است. در اين ميان نقش پررنگ رسانه هاي گروهي به ويژه روزنامه ها برکسي پوشيده نيست. روزنامه اعتماد چندي است که با اختصاص صفحه ويژه به مطالب پزشکي خوشبختانه موفق عمل کرده است. شاهد اين مدعا تماس هاي مکرر با دفتر روزنامه پس از چاپ گزارش هاي پزشکي و بازخوردهاي مردم است. اين بار يازدهمين کنگره انجمن اورولوژي ايران بهانه نگارش گزارشي ديگر شد. با ما همراه باشيد.

---

سالانه حدود 1400 تا 1500 پيوند کليه در کشور انجام مي شود که 90 تا 95 درصد اين پيوندها از اهداکنندگان زنده و 5 تا 10 درصد آن از طريق پيوند از جسد است. در کشورهاي غربي برخلاف ايران آمار دريافت کليه از جسد بيش از ايران و ميزان اهداي کليه از افراد زنده بسيار کم است. به همين علت گيرندگان کليه در اين کشورها سه تا چهار سال براي دريافت اين عضو بايد در نوبت انتظار بمانند، اين در حالي است که در ايران به دليل آمار بالاي اهداکننده کليه اين زمان کمتر است. به گفته دکتر «محمدعلي زرگر» رئيس يازدهمين کنگره انجمن اورولوژي ايران، شانس موفقيت پيوند کليه از خويشاوندان درجه يک به دليل مشابهت هاي ژنتيکي بيش از ديگران است و در اين روش، امکان پس زدن عضو به حداقل مي رسد. هرچند موفقيت پيوند کليه از خويشاوندان درجه يک بيشتر است، اما آمار اهداي کليه به اين روش در کشور به مراتب پايين تر از اهدا از سوي افراد غيرخويشاوند است. وي با اشاره به تلاش صورت گرفته توسط انجمن اورولوژي ايران در اين زمينه، تصريح مي کند؛ «هدف اين انجمن آن است که با فرهنگ سازي مناسب از تعداد اهداکنندگان زنده کاسته شده و در عوض با همکاري مردم آمار اهداکنندگان از جسد افزايش يابد.»

ريسک پيوند کليه در بيماران قلبي

يافته هاي پژوهش هاي انجام شده بيانگر آن است که پيوند کليه در بيماران قلبي- عروقي با ريسک بيشتري همراه است. به همين منظور ضروري است راهنماي درماني با هدف کنترل درمان بيماري هاي قلبي - عروقي و عوامل خطر در برنامه مراقبت طولاني مدت در گيرندگان پيوند کليه ادغام شود. پزشکان توصيه مي کنند با برنامه ريزي خاص براي کنترل فشارخون بالا، سيگار کشيدن و ديابت بعد از پيوند کليه مي توان احتمال بروز بيماري هاي قلبي را کاهش داد.

رتبه نخست ايران در خارج کردن کليه با روش لاپاراسکوپ

ايران در زمينه رشته اورولوژي از نظر استاندارد همپا با کشورهاي مصر و ترکيه است. دکتر «سيدجليل حسيني» رئيس انجمن اورولوژي ايران با اشاره به موفقيت چشمگير اورولوژيست هاي ايراني در زمينه هاي گوناگون به ويژه خارج کردن کليه به کمک روش لاپاراسکوپي، ايران را همپاي کشورهاي منطقه داراي رتبه مي داند. وي در ادامه مي گويد؛ «استاندارد اعمال جراحي در زمينه اورولوژي در ايران از بسياري از کشورهاي منطقه از جمله منطقه خليج فارس بالاتر است.»

پيشگيري از بروز سنگ هاي کليوي

سنگ هاي کليوي يکي از بيماري هاي شايع در بيشتر کشورهاي دنيا به شمار مي رود. اين سنگ ها براساس ترکيب به انواع مختلفي تقسيم مي شوند. سنگ هاي کلسيمي (اگزالات کلسيم) که 75 درصد کل سنگ هاي کليوي را تشکيل مي دهد و بيشترين شيوع آن در سنين 18 تا 45 سال ديده مي شود. شيوع اين سنگ ها در مردان 5 تا 10 برابر زنان است. سنگ هاي کليه از نظر اندازه ممکن است از يک دانه شن تا حدود يک توپ تخم مرغي متغير باشد. عوامل موثر در ايجاد سنگ هاي کليوي عبارتند از پرکاري غدد پاراتيروئيد، مصرف بي رويه چاشني ها از قبيل فلفل، عوامل ژنتيکي، کم تحرکي، آب و هواي مرطوب، سوءمصرف الکل و بعضي از داروها و بيماري هاي عفوني.علائمي که بيماران دچار سنگ هاي کليوي را راهي بيمارستان مي کند نيز شامل درد شديد شکم که معمولاً دوره يي است و در پهلوها و پشت ظاهر مي شود، پوست سرد، تعريق، حالت تهوع و استفراغ، گاهي شوک و در اکثر مواقع خون در ادرار به دليل فعاليت دستگاه عصبي خودمختار (سمپاتيک) است. براساس نتايج پژوهش هاي انجام شده 40 درصد بيماران مبتلا به اولين حمله سنگ کليه در عرض 2 تا 3 سال دچار يک حمله مجدد مي شوند. 75 درصد مبتلايان نيز در عرض 7 تا 10 سال بيمار يشان عود مي کند. به همين دليل پيشگيري از ايجاد سنگ کليه بسيار ضروري است. به تمام بيماران که دچار اولين حمله مي شوند، توصيه مي شود روزانه حدود 8 تا 13 ليوان آب (به ويژه آب خالص) بنوشند. در طول شب نيز اين افراد بايد آب بنوشند؛ چون در اين زمان غلظت ادرار به حداکثر مي رسد. مصرف پروتئين هاي حيواني و نمک نيز بايد کاهش يابد. يافته هاي يک پژوهش بيانگر آن است که مصرف بيش از حد غذاهاي حاوي اگزالات مانند چاي، اسفناج، بادام زميني، سبوس گندم، نوشابه هاي گازدار، آب انگور، نارگيل، چغندر، شکلات، قهوه، ريواس و توت فرنگي باعث افزايش جذب گوارشي «اگزالات» و ايجاد سنگ هاي اگزالات کلسيم مي شود. بيماران مبتلا به سنگ کليه بايد از موقعيت هايي که درآنها درد تشديد مي شود، دوري کنند. در صورت شروع حمله به فعاليت خود ادامه دهند و اصلاً استراحت نکنند؛ چون فعاليت و داشتن تحرک کافي به دفع سنگ کمک مي کند.

رژيم غذايي بيماران حتماً بايد براساس نوع سنگ تشخيص داده شده باشد. از سوي ديگر خوردن غذاهاي پرفيبر و کم چربي و کم نمک و مايعات زياد ضروري است. يافته هاي جديد نشان مي دهد، مصرف روزانه يک ليوان آب پرتقال به دليل داشتن «سيترات» از تشکيل سنگ کليه جلوگيري مي کند. همچنين مصرف اکسيد منيزيم با ويتامين «ب6» از تشکيل سنگ جلوگيري مي کند. ورزش و نرمش روزانه نيز به اين افراد توصيه مي شود. ورزش هايي همچون پياده روي روزانه يا هفته يي چهار روز و هر بار به صورت 1 تا 2 دقيقه با سرعت متوسط و 2 تا 3 دقيقه با سرعت کم به آنان توصيه مي شود. راه رفتن روي چمن و زمين هاي شني به اين گروه به دليل آنکه مصرف انرژي را بيشتر مي کند، توصيه نمي شود. دکتر «سعيد شاکري» دبير علمي يازدهمين کنگره اورولوژي در خصوص سنگ هاي ادراري مي گويد؛ «معمولاً اين سنگ ها در مناطق کوهستاني و گرم بيشتر شايع است. در اين مورد فاکتورهاي ژنتيکي هم دخالت دارند. امروزه با بالا رفتن استانداردهاي بهداشتي و تغذيه بروز سنگ هاي ادراري به ويژه از نظر آماري شيوع بيشتري دارند. اما از آن جايي که انواع سنگ هاي ادراري در افراد مختلف متفاوت است، بايد مصرف آب بهداشتي را افزايش و در عوض مصرف نمک را کاهش داد. همچنين از غذاهايي با پروتئين بسيار زياد مانند کله پاچه و تنقلات پرهيز کرد.» وي با اشاره به اينکه امروزه جراحي سنگ هاي ادراري تقريباً به هيچ وجه با روش هاي سنتي انجام نمي شود، مي گويد؛ «امروزه سنگ هاي ادراري توسط روش هاي سنگ شکن يا روش سوراخ از روي پوست درمان مي شود. همچنين درصد زيادي از افراد براي جراحي نياز به بيهوشي ندارند.»

رابطه افزايش وزن و خطر بروز سنگ کليه

سنگ هاي کليوي سبب بروز ناتواني و اختلالات در بيماران مبتلا مي شود. در حال حاضر ميزان شيوع سنگ هاي کليوي در کشورهاي پيشرفته به ويژه امريکا افزايش يافته است. بدون انجام درمان هاي پيشگيري کننده، احتمال عود سنگ هاي کليوي يک سال پس از تشکيل سنگ کليه 10 درصد، پس از پنج سال 33 درصد و با گذشت 10 سال از بروز سنگ اوليه 50 درصد است. چاقي به عنوان يک عامل شناخته شده ممکن است، احتمال تشکيل سنگ هاي کليوي اسيداوريک را افزايش دهد. افراد چاق مبتلا به پرفشاري خون در معرض خطر بيشتري از تشکيل سنگ هاي کليه قرار دارند. در پژوهشي که با عنوان «تعيين ارتباط چاقي و افزايش حجم توده بدني و تشکيل سنگ هاي کليوي» در يازدهمين کنگره انجمن اورولوژي ايران ارائه شد، چنين آمده است؛ تشکيل سنگ هاي کليوي، تحت تاثير عوامل مختلفي از جمله اختلالات متابوليکي، هورموني، مصرف بيش از حد مواد غذايي و ساير عوامل از جمله چاقي و افزايش حجم توده بدني قرار مي گيرد. محققان معتقدند خطر بروز سنگ هاي کليوي با افزايش وزن و حجم توده بدني در ارتباط است. به علاوه افزايش وزن، دفع کلسيم و اگزالات با تشکيل سنگ هاي کليوي در ارتباط است. نتايج به دست آمده از شش هزار بيمار مبتلا به سنگ کليه نشان مي دهد ترشح اسيد اوريک در افراد چاق بيش از ساير بيماران است. درمان سنگ هاي کليوي در افراد چاق به دليل افزايش حجم توده دور شکم دشوار بوده و به علاوه امواج الکتريکي دستگاه سنگ شکن نيز در اين افراد ممکن است بي تاثير باشد.

نقش کلينيک هاي درماني در رفع اختلالات جنسي

آمارها نشان مي دهد 50 درصد زوج ها در مراحلي از زندگي زناشويي خود، اختلال جنسي را تجربه کرده اند و تعداد کمي تحت مشاوره و درمان قرار گرفته اند. امروزه در بيشتر کشورهاي توسعه يافته، کلينيک ها و درمانگاه هايي وجود دارد که صرفاً به مشکلات جنسي زوج ها پرداخته و نقش مهمي در حل معضلات خانواده ها دارند. اختلالات فعاليت جنسي به هر علتي ايجاد شود، داراي پيامدهاي منفي بسياري است. مراقبان بهداشتي مي توانند با ارائه يک مشاوره دقيق و خالي از شبهه، افراد را راهنمايي کنند تا در تداوم زندگي زناشويي خويش موفق تر باشند.

موانع مشارکت مردان در امر تنظيم خانواده

تنظيم خانواده به عنوان يک برنامه چالش انگيز اولويت دار کشوري براي کنترل و مهار رشد بي رويه جمعيت مطرح است. مشارکت مردان در برنامه هاي تنظيم خانواده سبب بهبود استانداردهاي زندگي و رشد و تکامل ملي مي شود اما با وجود فوايد اين برنامه ها، مردان استقبال چنداني از آن نمي کنند. طي يک پژوهش صورت گرفته در کشور، موانع پذيرش «وازکتومي»از ديدگاه پرسنل پرستاري بررسي شده است. از ديدگاه واحدهاي پژوهشي، عمده ترين موانع پذيرش وازکتومي به ترتيب عبارت بودند از؛ تمايل به توبکتومي همسر، اطلاع رساني نامناسب در جامعه، ترس از آينده زناشويي، غيرقابل برگشت بودن، تاثير محيط کاري، ايجاد نازايي دائمي، پرهزينه و دشوار بودن برگشت.

ارتقاي کيفيت زندگي جنسي بيماران کليوي

بيماري کليوي سبب ايجاد تغييرات جسمي و روحي مي شود که در زندگي جنسي بيماران بسيار موثر است. تغييرات شيميايي حاصل از اين بيماري بر هورمون ها (سطح تستسترون، پروژسترون و غده پاراتيروئيد)، گردش خون، عملکرد عصبي و سطح انرژي بيمار تاثير دارد. يکي از مشکلات مهم مبتلايان به بيماري هاي کليوي به ويژه افراد تحت دياليز که کمتر به آن توجه مي شود، اختلال عملکرد جنسي اين افراد است. بيماري کليوي تاثير چشمگيري بر عملکرد جنسي بيماران و شريک جنسي آنان دارد. در بيماران دياليزي و پيوند کليه، بسياري از علائم بيماري و داروها بر عملکرد جنسي تاثير دارد. يافته هاي يک پژوهش نشان مي دهد 62 درصد مردان و 75 درصد زنان تحت دياليز از اختلال عملکرد جنسي رنج مي برند ولي متاسفانه در زمينه عملکرد جنسي به آنها آموزش داده نمي شود. پرستاران از افراد مسوول تيم بهداشتي در ارائه اطلاعات به بيماران هستند که به دليل شرم يا ناکافي بودن اطلاعات از دادن آگاهي به بيماران کوتاهي مي کنند. براي آموزش بيماران، پرستاران نياز دارند اطلاعات خود را در زمينه بيماري کليوي، عوارض بيماري، تاثير بر فعاليت و عملکرد جنسي افزايش دهند.

عوامل موثر در سرطان مثانه

سرطان مثانه چهارمين بدخيمي در مردان، هشتمين بدخيمي در زنان و دومين بدخيمي شايع دستگاه ادراري تناسلي است. اين بيماري در مردان شايع تر از زنان است. به عبارتي مردان دو تا سه برابر بيش از زنان به سرطان مثانه مبتلا مي شوند. هرچند دلايل قوي وجود دارد که تماس هاي محيطي با مواد سرطان زا نقش عمده يي در ايجاد سرطان دارد، اما همانند بيشتر سرطان ها علت اصلي سرطان مثانه هنوز مشخص نيست. براساس مطالعات انجام شده، تماس هاي شغلي با موادي مانند «آريل آمين»ها، ترکيبات آرسنيک و تماس هاي غيرشغلي مهم همچون مصرف سيگار و «نيتروزآمين»هاي غذايي از عوامل خطرزاي مهم مرتبط با سرطان مثانه به شمار مي رود. براساس تخمين هاي انجام شده حدود 65 درصد سرطان مثانه در مردان و 20 تا 30 درصد اين سرطان ها در زنان مرتبط با سيگار است. «آريل آمين»هاي موجود در دود سيگار به عنوان عامل اصلي اين نوع سرطان شناخته شده است.

مشکلات اورولوژي کودکان

از مشکلات نسبتاً شايع اورولوژي در بين پسربچه ها مسائل ناشي از انجام ختنه است. ضروري است اين عمل به عنوان يک مساله در سن و مکان مناسب و به دست افراد باتجربه و متبحر انجام شود. دکتر «شاکري» سن مناسب براي انجام ختنه در پسربچه ها را زمان نوزادي دانسته و مي گويد؛ «بهترين سن براي انجام ختنه در پسران، زمان نوزادي است. تمام پزشکاني که روش اين عمل را در دانشگاه فراگرفته باشند يا دوره اين عمل را ديده باشند صلاحيت انجام اين کار را دارند.» اين اورولوژيست ديه مربوط به ختنه را بسيار بالا و معادل ديه قتل نفس در افراد ذکر مي کند.

بيماري هاي اورولوژي در مردان

شايع ترين سرطان هاي مردان بعد از سرطان هاي پوست مربوط به پروستات است. با وجود آنکه سرطان پروستات در کشور نسبت به کشورهاي غربي کمتر است، توصيه مي شود مردان بالاي 50 سال در صورت مشاهده تغييراتي در وضعيت ادراري خود حتماً به پزشک مراجعه کنند. به گفته پزشکان بيماري ديابت و استرس مي تواند علائم ادراري ايجاد کند و اگر فرد در طول خواب 6 ساعته براي ادرار مجبور به بيدار شدن باشد، بايد مورد بررسي درماني قرار گيرد. شايع ترين بيماري هاي اورولوژي مردان ناتواني جنسي، عقيمي و سرطان هاي دستگاه ادراري عنوان شده است. مصرف سيگار و ترياک، شانس ابتلا به سرطان مثانه را افزايش مي دهد. به گفته دبير يازدهمين کنگره انجمن اورولوژي ايران 15 درصد مردان 40 تا 60 سال ناتواني جنسي دارند با اين وجود مشکلات و ناهنجاري هاي سيستم ادراري و تناسلي منافاتي با حيات فرد ندارد. اين متخصص اورولوژي در ادامه بيماري هاي آميزشي را از ديگر مشکلات شايع اورولوژي در بين جوانان کشور برشمرده، مي افزايد؛ «يکي ديگر از مشکلات شايع در جوانان ايراني مربوط به رفتار جنسي و بيماري هاي آميزشي است که اين مشکلات باعث بروز عفونت و در نهايت درگيري و ايجاد مشکلات پروستات در اين دسته افراد مي شود.»

پروستات

پروستات يکي از غدد جانبي در مردان است که از نظر کارکرد آنچنان مهم نيست اما محل قرار گرفتن آن به گونه يي است که کوچک ترين تغييرات حجمي در آن منجر به بروز اختلال در ادرار مي شود. دانشيار گروه اورولوژي دانشگاه علوم پزشکي شيراز علاوه بر سن و جنس، فاکتور ژنتيک را در ايجاد سرطان پروستات موثر دانسته و تاکيد مي کند؛ «بيشتر سرطان ها به ويژه سرطان پروستات با مواد پروتئيني حيواني زياد و چربي در ارتباط است. از سوي ديگر ميوه ها به دليل وجود آنتي اکسيدان به عنوان تغذيه سالم محسوب شده و براي جلوگيري از اين سرطان توصيه مي شود.» با توجه به اينکه تغييرات حجمي در پروستات مردان باعث بروز اختلال در ادرار مي شود، استفاده محدود از پروتئين هاي حيواني و چربي به منظور کاهش احتمال ابتلا به سرطان پروستات و مصرف زياد آب با هدف کاهش احتمال ابتلا به بيماري هاي ادراري و سرطان ضروري است.